Herkennen, Voorkomen en Bestrijden

Wat is knolcyperus?

Knolcyperus (Cyperus esculentus) is een plant die behoort tot de cypergrassenfamilie (Cyperaceae). De plant wordt beschouwd als een hardnekkig onkruid dat moeilijk te bestrijden is en bovendien extreem snel vermeerderd. In deze folder wordt uitgelegd wat knolcyperus is, hoe het zich verspreidt en hoe het bestreden kan worden.

Herkennen van knolcyperus

Doordat knolcyperus zich zo snel vermeerderd, is het van belang dat de plant snel wordt herkend. Knolcyperus is herkenbaar aan het roze “voetje” en aan de zijdelings groeiende witte wortelstokken. De bladeren van de knolcyperusplant groeien vanuit de basis en lopen spits toe. Deze bladeren hebben geen vertakkingen. Een knolcyperusknol smaakt nootachtig. De knol is vóór de afrijping wit, later kastanjebruin en uiteindelijk bijna zwart. De grootte varieert van enkele millimeters tot 2 centimeter.

Knolcyperus lijkt sterk op zeebies (Scirpus maritimus). Toch is de ene plant van de andere te onderscheiden. Zeebies vormt stengels met bladeren en de bladpunten zijn vergroeid. De knol van de zeebies kan wortels vormen (het vormt geen basaalknol zoals bij knolcyperus). De knol van de zeebies smaakt houtig en vezelig. Bovendien zijn de wortels van zeebies niet wit maar houtachtig en bruin van kleur. De bladeren van zeebies breken of knisperen niet bij samenvouwen en de zijkant van het blad voelt (van boven naar beneden) ruw aan.

Levenscyclus van knolcyperus

Knolcyperus overwintert als knol (ook wel “pitje” genoemd) in de grond. De knol is een verdikt gedeelte van de wortelstok met maximaal twaalf “ogen”. De knol kan twintig jaar levenskrachtig blijven. Knolcyperus loopt uit vanaf april. Uit het topoog van de knol ontwikkelt zich een wortelstok. Vlak onder het grondoppervlak ontstaat een verdikking: de basaalknol. Vanuit de basaalknol vormt zich een nieuwe plant. De plant vormt blad, zijdelings ontstaan wortels en na zeer korte tijd ook horizontale wortelstokken. Die vormen opnieuw basaalknollen die op hun beurt ook weer wortelstokken en planten of nieuwe knollen vormen. Naarmate het seizoen vordert neemt de scheutgroei af, terwijl de vorming van knollen toeneemt. De knollen worden gevormd aan plantjes met 4 of meer blaadjes en bij afnemende daglengte (na 21 juni). Knolcyperus groeit met het gewas mee. In een open gewas blijft de knolcyperusplant klein en gedrongen, terwijl hij in een hoog gewas juist lange en smalle bladeren vormt. Knolcyperus bloeit van juli tot oktober. Uit de basaalknol schiet dan een stengel op met aan het einde een biesachtige bloeiwijze die geel/bruin/oranje van kleur is. Na de eerste nachtvorst sterft de plant bovengronds af. De ondergrondse knollen zijn niet vorstgevoelig. Een enkele plant kan zich in een seizoen naar alle zijden meters ver uitbreiden. Onder optimale omstandigheden kan één moederknol in 1 groeiseizoen ongeveer 200 planten en 8.000 knollen vormen!

Verspreiding van knolcyperus

De verspreiding van de knolcyperus kan gebeuren op de volgende manieren, via:

• besmette partijen plant- en pootgoed
• machines en werktuigen (aanhangende grond)
• besmette grond, compost en afval (versleping)
• besmet land (uitbreiding)
• vogels (ontlasting).

Besmet plant- en pootgoed

Plant- en pootgoed moet vrij zijn van knolcyperus. Het maakt daarom onderdeel uit van de keuring van gewassen en geoogste partijen door de keuringsdiensten NAK, BKD en Naktuinbouw. Indien tijdens een teelt blijkt dat het perceel besmet is met knolcyperus, worden voorwaarden gesteld aan (de oogst, verwerking en/of vervoer van) het gewas of product. Besmette partijen plant- en pootgoed moet worden vernietigd als ze niet voor 100% kunnen worden geschoond. Als u plant- of pootgoed (onder contract) vermeerdert of daarvoor een perceel verhuurt, verzeker u er dan van dat het uitgangsmateriaal niet besmet is met knolcyperus of maak daarover duidelijke afspraken.

Besmette grond, compost of afval

Sorteergrond, zeefgrond of afval dat afkomstig is van besmette partijen dient op verantwoorde wijze afgevoerd en/of vernietigd te worden. Accepteer geen grond, compost of afval als niet zeker is dat het vrij is van knolcyperus.

Besmette machines en werktuigen

Machines en werktuigen die gebruikt zijn op een besmet perceel, of waarmee een besmette partij is behandeld, moeten direct na gebruik ter plekke worden gereinigd. Schoonmaken gaat het beste met een hogedrukspuit, een bezem/borstel of met lucht onder droge omstandigheden. Zo voorkomt u besmetting van andere percelen, perceelsgedeelten of partijen. Voorkom dat spoelwater in de sloot terechtkomt. Controleer altijd vooraf of de machines en werktuigen die op uw perceel worden gebruikt ook daadwerkelijk schoon zijn. Als eigenaar of gebruiker van een besmet perceel bent u verplicht om anderen (bijvoorbeeld loonwerkers) die dat perceel bewerken, vóór de uitvoering van de werkzaamheden te informeren over de besmetting van knolcyperus.

Besmet land

Door de snelle verspreiding van knolcyperus is het belangrijk om, zodra u een knolcyperusbesmetting constateert op een perceel, de besmetting zo snel mogelijk in te dammen door te beginnen met de bestrijding van knolcyperus. Als u een perceel gaat huren voor de vermeerdering van plant- of pootgoed of de teelt van rooivruchten, verzeker u er dan van dat het niet besmet is met knolcyperus of maak daarover duidelijk afspraken.

Bestrijding van knolcyperus

Doordat knolcyperus zich snel vermeerdert, is het van groot belang dat er na het constateren van knolcyperus zo snel mogelijk wordt gestart met het bestrijden van het hardnekkige onkruid. De bestrijding van knolcyperus kan op verschillende manieren:

• handmatig
• machinaal afgraven/begraven onder toezicht van de keuringsdienst
• chemische bestrijding
• uitputting door machinale bewerking

Op www.bo-akkerbouw.nl leest u meer informatie over bestrijding, zoek op ‘integrale aanpak knolcyperus’.